« Terug

Vitamines en Mineralen

Uit VrijRuiter, tekst Karin Schouwenburg.

Om te weten wat een paard als aanvulling nodig heeft, moeten we het basisrantsoen ruwvoer feitelijk eerst laten testen (zie vorig artikel in VR december, voor leden ook terug te zoeken in VrijRuiter Archief).
Uitgaande van een basisrantsoen van op de juiste manier geanalyseerd hooi (met de belangrijke gegevens als uitkomst), weten we dan precies wat er ontbreekt in het rantsoen of wat voor onbalans er bestaat. Dat is pas mooi! 

Heb je een gezond paard met goede hoeven en een stabiel temperament, dan kun je overwegen een algemene ‘balancer’ toe te voegen aan het hooirantsoen. Een balancer is een brokje (of poeder) zeer geconcentreerd met vitamines en mineralen. Dit is voldoende als aanvulling op een ruim hooi/gras rantsoen.

Er zijn inmiddels een aantal goede balancers op de markt. Zo hoef je je paard geen granen te voeren. Belangrijk is dat het ijzergehalte laag is, of liever nog 0%. IJzer komt al behoorlijk veel voor in de grond en krijgen ze dus via gras/hooi meer dan voldoende binnen en dat is nou precies een van die stoffen waarvan een overdosis behoorlijk ongezond is. Het advies is dus: mijd supplementen met ijzer. Let op: ook een liksteen bevat vaak veel ijzer. Beter is een liksteen zonder ijzer. En zoals eerder vermeld is het voor paarden met suikerproblemen erg belangrijk dat de balancer niet op granenbasis met melasse is.Het meest ideale is de ruwe mineralen te laten mengen op basis van wat je hooitest aan tekorten aangaf, maar dat is haast ondoenlijk als je zelf geen hooi hebt. Onder meer Podkawa in Polen kan dit mengsel voor je maken. Die verkoopt ook kant en klare zomer- en wintermengsels, ook een aanrader.

vit:minKarinSchouwenburg_3hoeven

Door een te hoge inname aan ijzer (grondwater, gras, ruwvoer, aanvullend voer/supplementen) kan de opname van koper en zink worden bemoeilijkt. Dat uit zich het duidelijkst in slechte hoornkwaliteit in de hoeven. Ook een vale vacht kan een teken zijn van te kort aan koper/zink. (foto: Edith Louw)

Wat doen die vitaminen en mineralen nou eigenlijk? Voor de hoef zijn vooral zink, koper en selenium van groot belang. Een tekort aan zink
kan langzame groei en dunne, zwakke hoefwanden veroorzaken. Een tekort aan koper kan een rol spelen bij het ontstaan van rotstraal, barsten, abcessen en hoefbevangenheid.

We beperken ons hier tot de mineralen/vitaminen die vaak onvoldoende in hooi voorkomen en dus aangevuld moeten worden, of die extra belangrijk zijn.

Calcium (Ca) is belangrijk voor botontwikkeling en onderhoud. Het meeste hooi bevat onvoldoende kalk. Een natuurlijke bron voor calcium is bietenpulp, maar daarvan moet dan wel ongeveer 200 gram (droog product) per dag gevoerd worden. Een combinatie van bietenpulp met een mineralenpoeder is ideaal.
Magnesium (Mg) is van invloed bij de ontwikkeling van het skelet, opbouw van spieren en zenuwweefsel. In alle hooi in West-Europa bestaat een magnesiumtekort. Door te bemesten met kieseriet kan dat beperkt worden.
Magnesiumtekort komt waarschijnlijk behoorlijk veel voor bij paarden (en mensen) omdat de grond hier onvoldoende magnesium bevat. Omdat een magnesiumtekort zich vaak uit in zeer duidelijke gedragsproblemen en ook voor de suikerhuishouding belangrijk is, zullen we hierover straks meer vertellen.
Kalium (K) is belangrijk voor de zuurgraad in de cellen. Een tekort aan kalium kan leiden tot een verminderde eetlust, gewichtsverlies en vermoeidheid. In West-Europees hooi is een tekort aan kalium vrij algemeen.
Natrium (Na) heeft een soortgelijke functie als kalium, maar is vooral belangrijker voor paarden die hard werken en/of veel zweten. Een natrium tekort kan resulteren in een verminderde eetlust en waterverbruik en daardoor uitdroging.
Vitamine E is bij een dieet dat uit uitsluitend ruwvoer bestaat de meest kritieke vitamine en bovendien een krachtige anti-oxidant. Het komt wel voor in gras maar in de winter ligt een tekort op de loer.
Vitamine C maakt een paard zelf in voldoende mate aan.
Vitaminen uit het B-complex komen voldoende in ruwvoer voor, maar heeft je paard last van slecht groeiende hoeven dan is aanvulling wenselijk.
Vitamine H is beter bekend onder de naam Biotine; hiervan is bekend dat het de kwaliteit van de hoeven kan verbeteren.
Sporenelementen
IJzer (Fe) is belangrijk als een onderdeel van hemoglobine. Een ijzertekort kan resulteren in zwakte of bloedarmoede, wat bij paarden maar zeer zelden voorkomt. Te veel ijzer kan invloed hebben op de andere mineralen en kan zeer ernstige gevolgen hebben, tot zelfs de dood.
Zink (Zn) is belangrijk in de botontwikkeling, gezonde hoeven en vacht, en voortplanting. Een tekort aan zink kan leiden tot een verminderde eetlust en hoef-/ vachtproblemen.
Koper (Cu) is belangrijk voor aanmaak en onderhoud van bot- en kraakbeen. Een tekort kan zich uiten in bijvoorbeeld slechte hoefgroei of de zgn koperbril (Kupferbrille), oftewel kale randen rond de ogen.
Jodium (I) is belangrijk voor de productie van het hormoon thyroxine, het hormoon dat wordt aangemaakt in de schildklier. Schildklierhormonen hebben invloed op ongeveer alle processen (de stofwisseling) in het lichaam. Een tekort aan jodium kan leiden tot hengstigheidsproblemen bij merries. Ook kan het problemen geven bij ongeboren veulens en zelfs tot sterfte in de baarmoeder leiden met een doodgeboren veulen als gevolg.

Seleen (Se) is belangrijk voor groei en voor het immuunsysteem, en is ook van grote invloed op de vruchtbaarheid en ontwikkeling van de vrucht. Een tekort aan selenium kan leiden tot spieraandoeningen bij veulens en volwassenen. Te veel selenium kan leiden tot buikpijn, diarree, blindheid, lethargie, en chronische gevallen haaruitval en tekenen van hoefbevangenheid.

Magnesiumtekort kan een paard nukkig en overgevoelig maken.

Magnesiumtekort kan een paard nukkig en overgevoelig maken, slecht in staat geestelijk te ontspannen. (foto: Edith Louw)

Magnesium verdient wat extra aandacht, want het is vaak het meest verwaarloosde mineraal in een paardendieet. Laag magnesium maakt zenuwuiteinden overgevoelig, wat een lichaam gevoeliger maakt voor pijn en geluid. Magnesium is nodig voor een goede spier- en zenuwfunctie.

In Nederlands/Europees gras en hooi is het magnesiumgehalte erg laag. Vooral in het voorjaar bevat gras erg weinig magnesium, te wijten aan de snelle groei, en in die tijd van het jaar zijn veel paarden ‘heter’ en moeilijker te rijden.
Er wordt vaak gezegd dat dit komt door te veel koolhydraten in het jonge gras. Hoewel dit zeker meespeelt, is het ook voor een groot deel te wijten aan een tekort aan magnesium.

Een tekort aan magnesium geeft verschillende effecten. Sommige paarden geven helemaal geen verschijnselen van een tekort, terwijl anderen bijna niet te rijden zijn vanwege hun onnozelheid en hyperactiviteit. Het toevoegen van magnesium aan hun dieet kan een enorm kalmerend effect hebben. En dan hebben we het niet over kalmerend in de zin van verdovend, maar ‘ze hebben hun hersens er weer bij’. Om te begrijpen waarom magnesium een rustgevende invloed heeft, is het even belangrijk om te weten wat er gebeurt in het lichaam van je paard op cellulair niveau.

Calcium en magnesium werken nauw samen en hebben elkaar nodig voor een juiste balans. Ze zijn zo’n beetje getrouwd. Simpel gezegd is calcium nodig voor het aanspannen van spieren en magnesium voor het ontspannen.Wanneer een spier-cel wordt geactiveerd, opent de celmembraan zodat calcium binnengelaten wordt. De verhoogde concentratie calcium zorgt ervoor dat de spier samentrekt.

Wanneer de contractie wordt uitgevoerd, helpt het magnesium in de cel de calcium terugdringen en de spier ontspannen. Dit gebeurt uiteraard heel snel. Wanneer er niet genoeg magnesium in de cel aanwezig is, kan calcium onvoldoende worden teruggedrongen, waardoor een stimulerend effect ontstaat en de spier niet volledig kan ontspannen. Dit kan het paardenlichaam in voortdurend gespannen toestand brengen.

Calcium heeft magnesium nodig om opgenomen te worden in het lichaam. Wanneer echter teveel calcium wordt verbruikt, remt dat de efficiënte opname van magnesium. Om de juiste niveaus in het bloed te handhaven, zal het lichaam magnesium opnemen uit de botten en uit zacht weefsel om het tekort aan te vullen en zo toch voldoende Calcium te kunnen opnemen. Om een tekort te verhelpen, moet magnesium dus niet tegelijk met calcium worden gegeven.

Slechts ongeveer 1 % magnesium wordt opgeslagen in het bloed, de rest wordt opgeslagen in zacht weefsel en bot en het lichaam is zeer efficiënt in het handhaven van het juiste niveau voor de juiste functie van de organen. Dit is de reden waarom in bloedtests magnesium zelden een indicatie geeft van de werkelijke magnesiumstatus van een dier. Tegen de tijd dat een paard in het bloed een tekort laat zien, is het dus werkelijk een zeer ernstig tekort. Omdat het lichaam zo goed in staat is magnesium eerst uit andere bronnen te gebruiken zal het paard sluipend steeds meer symptomen van een tekort gaan vertonen.

Paarden met een tekort aan magnesium kunnen alle of slechts enkele symptomen hiervan hebben. Ze kunnen bijvoorbeeld op het randje zitten en alleen symptomen vertonen tijdens een wedstrijd of stress. Paarden met magnesiumtekort hebben bijvoorbeeld vaak een zeer pijnlijke strakke rug, ondanks uitstekende zadels en pads met goede pasvorm, conditionering en training. Ze reageren vaak niet goed op massages of osteopathie behandelingen of slechts een paar dagen na deze behandelingen keren pijn en spierspanning terug. Ze hebben vaak een hekel aan borstelen of anderszins aanraken en zijn zelfs soms bang om aangeraakt te worden. Hun reactie op prikkels van buitenaf is dan reactief en ze hebben de neiging om lastig, bezorgd, angstig of nukkig te reageren in training bijvoorbeeld.

Andere tekenen van een magnesiumtekort:Vit:minKarinSchouwenburg_1intro
• Niet in staat om lichamelijk of geestelijk te ontspannen
• Spiertrillingen, krampen, spiertrekkingen in de huid, of over het hele lichaam trillen vooral na inspanning (niet gerelateerd aan buitentemperatuur)
• Gespannen lichaam
• Kan geen langere ritten aan, wordt vaak steeds meer opgewonden in plaats van rustiger tijdens het werk
• Moeite met het verzamelen onder het zadel, beweegt met holle rug
• Random schrikkerigheid, de ene keer is alles eng, de andere keer niet.
• Boos over geborsteld worden, bedekt of aangeraakt of gepalpeerd worden aan weerszijden van de wervelkolom
• Geschiedenis van maandagziekte (tying-up) of hoefbevangenheid
• Vermoeidheid
• Pijnlijke hengstigheid bij merries
• bokken of achteruit lopen tijdens een rit na 20-30 minuten zonder aanwijsbare reden
• Lange periodes van longeren nodig voordat het paard in staat is om zich te concentreren op het werk
• Overgevoelig voor geluid of beweging
• Tandenknarsen
• Onregelmatige hartslag of bonzend hart – enduranceruiters merken dit vaak tijdens de vet checks.

Magnesium wordt snel verbruikt in tijden van stress, zoals reizen of zware training. Paarden verliezen magnesium via zweet en urine. Veel sportpaarden krijgen een tekort naarmate het seizoen vordert omdat ze de beschikbare magnesium sneller verbruiken als gevolg van stress, reizen en concurrentie. Paarden met een lage magnesiumstatus zullen vaak hunkeren naar zout - wat het tekort verergert. Ook calciumrijke voeding kan een disbalans creëren/verergeren, net als steeds vaker voorkomende ziektes als EMS (Equine Metabole Syndrome) en insulineresistentie (diabetes type 2).

De dagelijkse behoefte aan magnesium voor onderhoudsbehandeling is geschat op 13 mg elementair magnesium per kilogram lichaamsgewicht. De totale dagelijkse magnesium vereisten van 500kg paard zou 15,5 g magnesium voor een niet of licht werkend paard. Werkpaarden hebben 10-30 % meer magnesium nodig voor lichte tot matige lichaamsbeweging als gevolg van verliezen via zweet. Paarden die erg zweten zullen nog meer magnesium verliezen. Er wordt wel beweerd dat een magnesiumoverdosis giftig is, maar een overdosis komt zelden voor, omdat teveel al snel natuurlijk wordt uitgescheiden. Magnesium kan het best twee keer per dag gegeven worden om de absorptie te verhogen.

Magnesium: -citraat, -oxide, -ascorbaat, -chelaat, e.a.
De meest populaire vorm om magnesium toe te dienen is de magnesiumoxide vorm. Het is niet de best biologisch beschikbare vorm van magnesium, maar het is gemakkelijk te vinden en zeer betaalbaar. Dit is ook wat gebruikt wordt in bijna alle kant en klare paardenvoeding en veel balancers en andere supplementen. Het kan ook fungeren als een bescherming in de paardenmaag voor paarden die aanleg hebben voor maagzweertjes. Dat zijn er helaas veel meer dan wij vermoeden (denk aan luchtzuigers paarden met voedernijd, paarden die stressgevoelig zijn, of vaak onder druk moeten presteren,  en in het algemeen paarden waarbij er teveel tijd zit tussen twee voerbeurten). Magnesiumsulfaat kun je beter vermijden vanwege de laxerende werking.

Er zijn studies bekend die verschillen aangeven in de opneembaarheid van verschillende soorten magnesiumverbindingen door het lichaam. Bijvoorbeeld als je 20 g magnesiumoxide voert, dan zou ca.10 gram eigenlijk magnesium zijn en de opneembaarheid volgens die studies varieert van slechts 20 % tot 50 % oftewel 2 tot 5 gram absorptie. Je zou dan een enorme hoeveelheid moeten voeren om de gewenste dosering te bereiken. Deze studies zijn echter toegepast op mensen, en bij paarden is dat zo ver mij bekend niet toegepast. Uit eigen ervaring en ervaringen die ik lees van andere paardeneigenaren, zou ik kunnen afleiden dat de opneembaarheid bij paarden anders ligt.

Vertoont je paard een licht of matig magnesiumtekort, dan wordt aangeraden magnesium te voeren ‘tot darmtolerantie’. Dat betekent: begin met ca. 20 gram magnesium (even rekenen hoeveel er in jouw supplement zit!) per dag gedurende en week, voer dan langzaam de hoeveelheid op tot je ziet dat de mest zachter wordt. Ga dan terug naar ongeveer 70% van die dosis gedurende twee weken en dan terug naar een onderhoudsdosis (oxide zo’n 20 gram). De onderhoudsdosis is afhankelijk van de soort maar zal ook variëren. Geef meer of twee maal daags in tijden van stress, in voorjaar en najaar of als het paard weer signalen vertoont. Mijn eigen ervaring is dat het ene paard beter resultaat laat zien bij de ene vorm, het andere paard bij de andere vorm. Bij paarden die moeite hebben met de smaak of geur kun je de hoeveelheid langzaam opvoeren.

Magnesium kan ook via de huid worden opgenomen (transdermale magnesium). Het is een efficiënte manier om magnesium te leveren aan spierweefsel - het omzeilt de spijsvertering geheel en kan snel worden genomen door de spieren. Toepassing op de huid kan zeer therapeutisch zijn, voorafgaande aan wedstijden of zwaardere trainingen/ritten, vooral voor nerveuze paarden. Ook erg geschikt om na het werken het lichaam te helpen herstellen en de spieren te helpen ontspannen. Het is bijvoorbeeld verkrijgbaar als magnesiumchloride (Ancient Minerals, badzout) dat wordt opgelost in warm water en zo makkelijk met een spons op het paard kan worden gebracht en afgespoeld na 20 minuten. Overigens kan dit ‘badzout’ opgelost in warm water ook inwendig gegeven worden.

Natuurlijk rijk aan mineralen:
Spirulina - een natuurlijke bron van calcium, magnesium, ijzer, chroom, fosfor, molybdeen, jodium, magnesium, natrium, zink, kalium, selenium en koper.
Bijenpollen is ook een natuurlijke bron van calcium, fosfor, kalium, zwavel, natrium, chloor, magnesium, ijzer, mangaan, koper, jodium, zink en borium.
Lijnzaad is aan te bevelen (100-200 gr per dag) om de opneembaarheid van vitamine E te bevorderen, maar ook om de algemene goede eigenschappen voor de darmen. Daardoor zullen alle stoffen beter worden opgenomen. Bruin lijnzaad dient vers gemalen of gekookt te worden voor het voeren. Beter is geel lijnzaad, dit hoeft niet gekookt te worden en kan zo of gemalen gevoerd worden.

Bietenpulp is zoals gezegd een goede ruwvoeraanvulling die rijk is aan calcium. Wanneer je alleen een handje geeft om mineralen ‘aan te plakken’ is de calciumgift echter verwaarloosbaar. Om waardevol te zijn als calciumgift moet het wel ongeveer een kwart emmer geweekte pulp zijn.

Meer informatie

Een paar goede balancers:
JePaardGezondEnFit
Dodson & Horrel (ook kruiden en natuurlijk voer, verkrijgbaar bij Equiculinair)
Marstal Force

Losse mineralen en goede mineralensupplementen:
www.podkowa-liny.pl (Duits en Engels, zeer goede op maat gemaakte kruiden- en mineraal mengsels)
Pro Earth (via e-bay.co.uk)
Forageplus
Equimins

« Terug

NVVRwiki

Aankomende activiteiten

  1. (ZW) Kerst / Winter Pannenkoeken Strandrit Meijendel

    16 december, 11:00 - 14:00
  2. (Z) Aad Haesakkers Turbohoof Solutions

    12 januari 2019
  3. (NO) Midwinter / Snertrit

    20 januari 2019, 10:00 - 14:00
  4. (NW) Winterse Duinrit 

    20 januari 2019, 11:30 - 15:30
  5. (ZW) ‪EquiCulinair Themamiddag Voeding.

    20 januari 2019, 14:00 - 17:00